Jak napisać przemówienie? Poradnik krok po kroku

Przemówienie to wypowiedź argumentacyjna skierowana do konkretnych słuchaczy. Na egzaminie ósmoklasisty musisz nie tylko postawić tezę i poprzeć ją argumentami z lektur, lecz także zwrócić się do odbiorców oraz zastosować co najmniej dwie różne cechy przemówienia, na przykład pytania retoryczne, tryb rozkazujący albo formy „my” i „wy”.

Przemówienie a rozprawka – co je łączy, a co różni?

Pod względem argumentacji przemówienie przypomina rozprawkę. W obu formach potrzebujesz jasnego stanowiska, argumentów, przykładów z lektur i wniosków. Nie zmienia się też podstawowy układ: wstęp, rozwinięcie oraz zakończenie.

Różnica dotyczy sposobu wypowiadania się. Rozprawka może mieć bezosobowy styl, natomiast przemówienie musi nawiązywać kontakt ze słuchaczami. Nie piszesz więc wyłącznie o problemie, lecz mówisz do określonej grupy, na przykład do rówieśników.

Na Egzaminie ósmoklasisty pełne spełnienie wymagań dotyczących formy przemówienia wiąże się ze zwrotem do słuchaczy i użyciem co najmniej dwóch różnych cech przemówienia. Sama forma powitania nie wystarczy.

Jak zbudować przemówienie krok po kroku?

Najłatwiej zaplanować tekst według zasady 3P: powiedz, o czym będziesz mówić, przedstaw argumenty, a następnie podsumuj najważniejsze wnioski. Przed napisaniem zastanów się, do kogo kierujesz wypowiedź i jakie stanowisko chcesz udowodnić.

1. Rozpocznij od zwrotu do słuchaczy – dopasuj go do polecenia. Do rówieśników możesz napisać „Koleżanki i koledzy!”, a do uczestników uroczystości „Szanowni Goście!”.
2. Wprowadź temat i postaw tezę – wyjaśnij, czego dotyczy przemówienie, a potem jasno przedstaw swoje stanowisko. Możesz poprzedzić je pytaniem retorycznym.
3. Rozwiń argumentację – podaj co najmniej dwa argumenty i poprzyj je przykładami z lektur. Nie streszczaj całych utworów. Wybierz konkretne wydarzenia, bohaterów i ich działania, które potwierdzają twoją tezę.
4. Dodaj wnioski cząstkowe – po każdym przykładzie wyjaśnij, w jaki sposób potwierdza on argument i główne stanowisko.
5. Zakończ podsumowaniem i apelem – zbierz argumenty w jeden wniosek, przypomnij tezę i, jeśli pasuje do tematu, wezwij słuchaczy do działania. Podziękowanie za uwagę może pojawić się na końcu, ale nie zastępuje podsumowania.

Przykłady z lektur powinny służyć argumentacji. Jeżeli piszesz o tym, że przyjaźń pomaga ludziom się rozwijać, możesz odwołać się do relacji bohaterów z Małego Księcia albo Kamieni na szaniec. Po przedstawieniu wydarzenia dopisz wniosek, na przykład: „Ten przykład pokazuje, że bliska relacja może motywować człowieka do pracy nad sobą”.

Jakie środki retoryczne zastosować?

CKE wskazuje cechy, które pozwalają rozpoznać przemówienie jako odrębną formę wypowiedzi. Wybierz co najmniej dwie różne i użyj każdej przynajmniej raz. Najlepiej rozmieścić je w różnych częściach tekstu:

• Pytanie retoryczne – nie wymaga odpowiedzi, lecz pobudza słuchaczy do myślenia, na przykład „Czy naprawdę chcemy pozostać obojętni wobec tego problemu?”.
• Tryb rozkazujący – służy wezwaniu do działania lub refleksji, na przykład „Zastanówmy się nad tym” albo „Nie pozwólmy, aby strach decydował za nas”.
• Formy czasowników „my” i „wy” – bezpośrednio łączą mówcę z odbiorcami, na przykład „wszyscy wiemy”, „pomyślcie”, „zróbmy”.
• Zaimki „my” i „wy” – podkreślają wspólnotę, na przykład „nasza szkoła”, „nasze decyzje”, „wasze doświadczenia”.
• Zjednywanie słuchaczy – pokazuje, że rozumiesz ich sytuację, na przykład „Wiem, że każdy z nas ma wątpliwości, ale właśnie dlatego powinniśmy o tym porozmawiać”.
• Apostrofa – bezpośredni zwrot do adresata, na przykład „Drodzy Koledzy!” lub „Szanowni Państwo!”.

Możesz wykorzystać także wykrzyknienia, wyliczenia, powtórzenia, porównania i metafory, ale nie zastępują one jasnej argumentacji. Zbyt emocjonalny tekst bez konkretnych przykładów nie będzie przekonujący.

Przydatne zwroty do przemówienia

Poniższe sformułowania możesz dopasować do tematu, odbiorców i własnego stylu:

• Wstęp – „Koleżanki i koledzy!”, „Drodzy Słuchacze!”, „Chciałbym przekonać Was, że…”, „Czy zastanawialiście się kiedyś, czy…?”.
• Pierwszy argument – „Po pierwsze…”, „Zacznijmy od tego, że…”, „Potwierdza to przykład z lektury…”.
• Kolejny argument – „Po drugie…”, „Warto także zwrócić uwagę na…”, „Podobną sytuację odnajdujemy w…”.
• Wniosek cząstkowy – „Ten przykład pokazuje, że…”, „Widzimy więc, iż…”, „Można zatem stwierdzić, że…”.
• Zakończenie – „Przytoczone argumenty potwierdzają, że…”, „Dlatego nie bójmy się…”, „Zastanówmy się, co możemy zrobić”, „Dziękuję za uwagę”.

Na co uważać przed oddaniem pracy?

Najczęstszy błąd polega na napisaniu rozprawki z dopisanym powitaniem. Sam zwrot „Koleżanki i koledzy!” nie wystarczy. Cały tekst powinien brzmieć tak, jakby był skierowany do słuchaczy. Unikaj wyłącznie bezosobowych zdań i wprowadź formy „my”, „wy” albo bezpośrednie wezwania.

Sprawdź też, czy odbiorcy pasują do polecenia. Jeżeli masz przekonać rówieśników, zwrot „Szanowni Państwo!” może być niedopasowany. Nie zapominaj o minimalnej długości pracy, która na egzaminie wynosi 200 wyrazów, oraz o wymaganych odwołaniach do lektur.

Lista kontrolna przed oddaniem przemówienia

Przed zakończeniem pracy odpowiedz sobie na poniższe pytania:

• Czy napisałem zwrot do odbiorców wskazanych w poleceniu?
• Czy jasno przedstawiłem tezę i poparłem ją argumentami?
• Czy odwołałem się do wymaganych lektur i podałem konkretne przykłady?
• Czy zastosowałem co najmniej dwie różne cechy przemówienia?
• Czy użyłem języka bezpośredniego, na przykład form „my”, „wy” lub trybu rozkazującego?
• Czy zakończyłem tekst wnioskiem, a nie samym podziękowaniem?
• Czy praca ma co najmniej 200 wyrazów i dotyczy całego tematu?

Najprostszy sposób na poprawne przemówienie to zachować konstrukcję rozprawki, a następnie dodać kontakt ze słuchaczami, środki retoryczne i dopasowany apel. Dzięki temu tekst pozostaje logiczny, ale spełnia także wymagania tej formy.